๐Ÿงญ Arah Mata Angin Basa Jawa

Modul sinau kanggo 1 pertemuan โ€” kelas Basa Jawa

โฑ ยฑ70 menit ๐Ÿ“š Kosakata โœ๏ธ Latihan ๐ŸŽฏ Kuis

๐ŸŽฏ Tujuan Pasinaon

Sawise sinau modul iki, siswa bisa:
1. Nyebutake 8 arah mata angin nggunakake Basa Jawa kanthi bener.
2. Nggambarake posisi arah kanthi urutan searah pandom jam (clockwise).
3. Nggunakake tembung arah ing ukara lan pacelathon saben dina.

๐Ÿ—บ๏ธ Diagram Kompas Basa Jawa

Wacanana searah pandom jam (clockwise), wiwit saka Lor (Utara) โ†— mengidul.

Kompas Arah Mata Angin Basa Jawa LOR (Utara / N) KIDUL (Selatan / S) ETAN (Timur/E) KULON (Barat/W) LOR ETAN (Timur Laut / NE) ETAN KIDUL (Tenggara / SE) KIDUL KULON (Barat Daya / SW) KULON LOR (Barat Laut / NW) searah pandom jam

๐ŸŸข Ijo = arah Lor-Kidul (N-S) ยท ๐ŸŸค Coklat = arah Etan-Kulon (E-W)


๐Ÿ“– Tabel Kosakata: 8 Arah Mata Angin

Arah pokok (4) ditulis luwih gedhe, arah antara (4) gabungan saka loro arah pokok.

Simbol Basa Jawa Indonesia Inggris Asale Tembung
โฌ†๏ธ N Lor Utara North tembung Jawa asli
โ†— NE Lor Etan Timur Laut Northeast gabungan Lor + Etan
โžก๏ธ E Etan Timur East saka "wetan" (wiwit srengenge)
โ†˜ SE Etan Kidul Tenggara Southeast gabungan Etan + Kidul
โฌ‡๏ธ S Kidul Selatan South tembung Jawa asli
โ†™ SW Kidul Kulon Barat Daya Southwest gabungan Kidul + Kulon
โฌ…๏ธ W Kulon Barat West saka "kulon" (srengenge surup)
โ†– NW Kulon Lor Barat Laut Northwest gabungan Kulon + Lor
๐Ÿ’ก Cara Gampang Ngapalake:
Urutan clockwise wiwit Lor: Lor โ†’ Lor Etan โ†’ Etan โ†’ Etan Kidul โ†’ Kidul โ†’ Kidul Kulon โ†’ Kulon โ†’ Kulon Lor
Pepeling: arah antara = arah pisanan + arah kapindho (miturut urutan clockwise)

๐Ÿ”— Carane Gawe Arah Antara

Arah antara digawe kanthi nggabungake arah pokok pisanan + arah pokok kapindho miturut urutan clockwise.

โ†—
Lor Etan
Lor + Etan = NE
โ†˜
Etan Kidul
Etan + Kidul = SE
โ†™
Kidul Kulon
Kidul + Kulon = SW
โ†–
Kulon Lor
Kulon + Lor = NW

๐Ÿ“ Tuladha Ukara

Ukara 1
"Gunung Merapi mapan ing sisih lor etan kutha Yogyakarta."
Gunung Merapi terletak di sebelah timur laut kota Yogyakarta.
Ukara 2
"Srengenge metu saka arah etan lan surup ing kulon."
Matahari terbit dari arah timur dan terbenam di barat.
Ukara 3
"Omahe Bu Sari ana ing sisih kidul sekolah."
Rumah Bu Sari ada di sebelah selatan sekolah.
Ukara 4
"Segara Kidul mapan ing sisih kidul Pulau Jawa."
Samudra Hindia terletak di sisi selatan Pulau Jawa.
Ukara 5 โ€” Pacelathon
"A: 'Neng endi papan parkire?' โ€” B: 'Ana ing sisih kulon lor gedung iki.'"
A: "Di mana tempat parkirnya?" โ€” B: "Ada di sebelah barat laut gedung ini."

๐ŸŽฒ Aktivitas Kelas

1 Nunjukake Arah (5 menit)
Guru ngadeg ing tengah kelas. Siswa ngetutake printah:
  • "Uncalake tanganmu menyang Lor!"
  • "Saiki menyang Kulon!"
  • "Arah antarane Lor lan Etan jenenge โ€ฆ?"
2 Gambar Peta Kelas (10 menit)
Siswa nggambar denah kelas kanthi menehi tandha arah mata angin nggunakake Basa Jawa. Tulisen: "Lawang ana ing sisih โ€ฆ, jendela ana ing sisih โ€ฆ" lan sapiturute.
3 Sing Wetan? Sing Lor? (10 menit, berpasangan)
Siswa A nyebutake kutha/papan, siswa B njawab posisine saka Solo nggunakake arah Basa Jawa.
Conto: "Semarang ana ing endi saka Solo?" โ†’ "Semarang ana ing sisih lor kulon."
4 Nembang Urutan Clockwise (5 menit, bareng-bareng)
Kelas bebarengan nembangake urutan 8 arah kanthi klopokan mubeng niru pandom jam: "Lor, Lor Etan, Etan, Etan Kidul, Kidul, Kidul Kulon, Kulon, Kulon Lor!"

๐Ÿ—บ๏ธ Game 1: Peta Jawa Tengah โ€” Arah Saka Solo

Klik marker kutha ing peta, banjur pilih arah sing bener saka Solo (Surakarta) nggunakake Basa Jawa!

โณ Peta lagi dimuatโ€ฆ klik kutha apa wae kanggo miwiti!
๐Ÿ‘† Klik salah sawijine marker kutha ing peta ing ngisor iki.
โœ… Bener: 0 โŒ Salah: 0

๐ŸŽฎ Game 2: Drag & Drop Kompas

Sered (drag) tembung arah menyang papane sing bener ing kompas. Isi kabeh 8 arah!


๐ŸŽฏ Gladhen: Kuis Arah Mata Angin

Pilih jawaban sing bener. Soal lan pilihan diacak saben ronde. Skor katon sawise kabeh soal dijawab.

๐Ÿ“Œ Rangkuman Cepet

โฌ†๏ธ
Lor
Utara (N)
โ†—
Lor Etan
Timur Laut (NE)
โžก๏ธ
Etan
Timur (E)
โ†˜
Etan Kidul
Tenggara (SE)
โฌ‡๏ธ
Kidul
Selatan (S)
โ†™
Kidul Kulon
Barat Daya (SW)
โฌ…๏ธ
Kulon
Barat (W)
โ†–
Kulon Lor
Barat Laut (NW)

Modul digawe kanggo kelas Basa Jawa โ€” Al Azhar IIBS ยท 2026